پایان نامه
مقاله ISI
انجام کارهای آماری
تضمینی
0912-8164049
کاملا تضمینی
مقالات اورجینال
و مروری
طرح های پژوهشی
و
پایان نامه
ترجمه متون
تخصصی و
مقالات ISI
در رشته تربیت بدنی و
علوم ورزشی ،
فیزیولوژی ورزشی
و
حتی دیگر
رشته های
تحصیلی
و نیز تدریس
خصوصی و
کلاس کنکور در رشته
تربیت بدنی
و فیزیولوژی
ورزشی
کاملا تضمینی
تضمینی
0912-8164049
کاملا تضمینی
سال نو مبارک ، ایشاا... همه سال خوبی داشته باشید
دوستانی که سفارش پایان نامه ، مقاله ، کار آماری و غیره و نیز مشاوره دارند لطفا به جای اینکه کامنت بزارند باهام تماس بگیرند : 09128164049 یا 09366803712
پایان نامه
مقاله آی اس آی
مقاله ریویو
کار آماری مقالات و پایان نامه ها
با تخفیف ویژه و تضمینی
شماره تماس:
۰۹۱۲-۸۱۶۴۰۴۹
۰۹۳۶-۶۸۰۳۷۱۲
تاثير الگوي فعاليت هوازي بر نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم در مردان جوان فعال
مهديه نصيري اوانكي1، دكتر محمدعلي آذربايجاني2، دكتر مقصودپيري2، محمدعلي كهن پور1
1- کارشناس ارشد گروه فيزيولوژي ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
2- استاديار گروه فيزيولوژي ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
چكيده
تأثير الگوهاي حركتي فعاليت بدني بر نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم كمتر مورد مطالعه قرار گرفته و در چند مورد هم كه مورد بررسي قرار گرفته است، نتايج متناقضي گزارش شده است. هدف از پژوهش حاضر بررسي تأثير الگوهاي حركتي مختلف فعاليت هوازي زير بيشينه بر نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم در مردان جوان فعال بود. 9 مرد جوان داوطلب شركت در پژوهش با ميانگين سني 88/3 ±11/24 سال، قد 47/6 ±77/178 سانتيمتر، وزن 12/10 ±77/72 كيلوگرم، شاخص تودۀ بدن 25/2 ±98/22 كيلوگرم بر مجذور قد به متر و حداكثراكسيژن مصرفي 80/4 ±88/44 ميلي ليتر در كيلوگرم در دقيقه به صورت هدفمند انتخاب شدند و در 3 جلسه فعاليت هوازي شامل 25 دقيقه دويدن با شدت 85 درصد ضربان قلب بيشينه و با سه الگوي حركتي مختلف (اسكي فضايي، دوچرخه كارسنج و نوارگردان) شركت كردند. قبل و بلافاصله بعد از تمرين از آنها نمونه خوني گرفته شد. جهت بررسي تغييرات تستوسترون و كورتيزول سرم بين جلسات تمرين از روش آماري تحليل واريانس با اندازه گيري هاي مكرر و جهت بررسي تغييرات متغيرهاي مورد مطالعه در هر جلسه تمرين، از آزمون T استيودنت ويژۀ گروههاي وابسته استفاده شد. غلظت تستوسترون و كورتيزول سرم و نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم بين جلسات تمرين با سه الگوي حركتي متفاوت، معنادار نبود (05/0≤ P). همچنين غلظت تستوسترون و نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم تنها بعد از فعاليت با اسكي فضايي بطور معنادار افزايش يافتند (05/0≥ P) و غلظت كورتيزول سرم نيز تنها بعد از فعاليت با اسكي فضايي بطور معنادار كاهش يافت (05/0≥ P). اما بعد از فعاليت با دوچرخه كارسنج و نوارگردان تفاوت معنادار مشاهده نشد (05/0≤ P). بر اساس يافته هاي پژوهش فعاليت با الگوي حركتي متفاوت تأثير معناداري بر نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم ندارد. كورتيزول سرم بعد از تمرين هوازي زيربيشينه كاهش مي يابد اما تستوسترون و نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم افزايش مي يابد. در واقع تمرين با اين شدت و مدت به سود پاسخ هاي آنابوليك بود، هرچند كه پژوهش هاي بيشتري با اندازه گيري هاي مكرر مورد نياز است. همچنين كاهش معنادار كورتيزول و افزايش معنادار تستوسترون و نسبت بين آنها تنها در فعاليتي كه مستلزم تمرين با هم دست و هم پا (اسكي فضايي) بود، مشاهده شد.
واژگان كليدي: تستوسترون، كورتيزول، الگوي حركتي، فعاليت هوازي.
مقدمه
تستوسترون يك هورمون آنابوليكي كليدي با عملكردهاي فيزيولوژيك چندگانه در بدن انسان در نظر گرفته مي شود (28،29). در مردان، تستوسترون عمدتا در سلول هاي ليديگ بيضه توليد و ترشح مي شود (28،29). در رابطه با ورزش، تستوسترون بخصوص در رشد و ثبات عضلات مخطط، استخوان و سلول هاي قرمز خون نقش دارد (28،29). تقريبا شبيه كورتيزول، تستوسترون در پاسخ به ورزش كه ناگهان به شدت آستانه خاصي برسد تا رسيدن به يك فلات غلظت آن به صورت خطي افزايش مي يابد كه معمولا در پايان فعاليت اين اتفاق رخ مي دهد (28،29). با اين حال بايد توجه كرد كه حتي فعاليت با شدت كم اگر به ميزان كافي طول بكشد مي تواند باعث بالا رفتن قابل توجه در تستوسترون شود براي كورتيزول هم همين درست است (28،29).
كورتيزول، اصلي ترين شكل گلوكوكورتيكوئيد در انسان، يك هورمون كاتابوليك ترشح شده از قشر غده فوق كليه در پاسخ به استرس هاي فيزيولوژيك و رواني است (13،15،27). تمرين با 60 درصد يا بيشتر از حداكثر اكسيژن مصرفي كه يكي از استرس هاي فيزيولوژيكي است كه مي تواند باعث افزايش ترشح كورتيزول شود (15،27). از آنجا كه كورتيزول در طول فعاليت زياد مي شود بيشتر تغييرات و شايد آثار اين هورمون بعد از ورزش كردن در اوايل فراغت اتفاق مي افتد (15،27). آزاد شدن كورتيزول با تلاش براي كمك به حفظ سطوح قند خون حين فعاليت بدني روي متابوليسم اثر مي گذارد، اين بخش را با عمل كردن روي عضلات مخطط و بافت چربي اعمال مي كند تا اسيدهاي آمينه و سوخت چربي ها را افزايش دهد (15،27). كورتيزول همچنين با تحريك كبد به توليد آنزيم هاي درگير در مسيرهاي ساخت قند و از طريق گلوكونئوژنز و گليكوژنز كه اجازه تبديل اسيدهاي آمينه و گليسرول به گلوكز و گليكوژن را مي دهند، اين فرآيند را تقويت مي كند (27).
تحقيق قبلي نشان داده بود كه در شرايط خاص يك رابطه منفي بين هورمون هاي كورتيزول و تستوسترون وجود دارد (7). بامبينو و هسو (1981) يك اثر مهاري مستقيم از دوز بالاي گلوكوكورتيكوئيدها روي عملكرد سلول ليديگ بيضه در موش ها را نشان داده بودندكه باعث كاهش در توليد تستوسترون مي شود (7). كامينگ و همكاران (1983) يك رابطه مشابه در انسانها پيدا كرده بود، از دوزهاي دارويي كورتيزول استفاده كرده بود تا كاهش توليد تستوسترون را القاء كند (7). اين محققان گفته شده فكر مي كردند كورتيزول فرآيند توليد تستوسترون بيضه را مختل مي كند (7). درحاليكه اين تحقيقات قبلي رابطه معكوس منفي بين كورتيزول و تستوسترون مشخص كرده بود مطالعات بعد از آن تاكنون نتوانسته اند واضحا از نظر آماري اين نظر را بررسي كنند يا اينكه اندازه نمونه آنها كافي نبوده است (7).
مواد و روشها
شركت كنندگان
شركت كنندگان در اين پژوهش شامل 9 مرد جوان فعال شهر تهران با ميانگين سني88/3±11/24 ، قد47/6±77/178، وزن12/10±77/72، شاخص توده بدني25/2±98/22و حداكثر اكسيژن مصرفي 80/4±88/44بودند. با اعلام فراخوان در سطح دانشگاه هاي تهران و بيان اهداف پژوهش، 9 مرد جوان فعال واجد شرايط و داوطلب شركت در پژوهش كه در سه سال گذشته، سه جلسه در هفته فعاليت بدني منظم داشته اند به صورت هدفمند انتخاب و در شش جلسه فعاليت بدني شركت كردند. قبل از انجام پژوهش، در مورد چگونگي اجراي پژوهش توضيح كامل به آنها داده شد، سپس شركت كنندگان فرم رضايت نامه كتبي را مطالعه و امضاء نمودند. آنها سابقه هيچگونه بيماري نداشتند و سلامت آنها توسط پزشك تأييد شد.
برنامه تمريني
ابتدا شرکت کنندگان در سالن سنجش مجموعه آکادمی ملی المپیک ایران حضور یافتند و با استفاده از آزمون بروس (18) روی نوار گردان توان هوازی آنها در حضور پزشك ارزیابی شد. بعد از 48 ساعت شرکت کنندگان در اولین جلسه تمرين حاضر شدند و بدين ترتيب 3 جلسه تمرين با فاصله 48 ساعت از يكديگر برگزار شد. به منظور احتراز از نتيجه گمراه كننده حاصل از تاثير مخل جلسات تمريني بر يكديگر، ترتيب اجراي جلسات تمرين براي هر شخص بصورت تصادفي تعيين شد. 3 جلسه فعالیت شامل 25 دقيقه فعاليت هوازي با شدت 85 درصد حداكثر ضربان قلب و براي هر شدت، فعاليت با سه وسيله اسكي فضايي، دوچرخه كارسنج و نوارگردان بود. حداكثر ضربان قلب با استفاده از معادله ( سن × 7/0 ) – 208 (23) به دست آمد. زمان فعالیت تمام شركت كنندگان يكسان و در ساعت 14 بود. شركت كنندگان در بين جلسات تمرين از انجام هر گونه فعاليت بدني اجتناب كردند.
نمونه گيري خوني و تجزيه و تحليل هورموني
قبل و بلافاصله بعد از هر جلسه فعاليت، نمونۀ خوني جمع آوري مي شد. شركت كنندگان در يك وضعيت ثابت و نشسته قرار گرفته و از وريد مياني با سرنگ 5 سي سي خون گيري به عمل آمد. نمونه هاي جمع آوري شده داخل لوله هاي حاوي فعال كنندۀ لخته ريخته شد تا چند دقيقه در دماي محيط باقي ماند، سپس توسط سانتريفيوژ به مدت 10 دقيقه با دور 3500 RPM، سرم از پلاسما جدا شد. نمونه ها بلافاصله پس از جمع آوري در دماي20- درجه سانتيگراد تا رسيدن نمونه ها به آزمايشگاه نگهداري شدند. غلظت تستوسترون سرمي با روش كميلومينسانس با استفاده كيت دياسورين آمريكا با ميزان حساسيت 05/0 نانو گرم بردسي ليتر و دقت 26/0 نانو گرم بر دسي ليتر و غلظت كورتيزول سرمي با روش راديوايمونواسي با استفاده از كيت ايمونوتك فرانسه با ميزان حساسيت 20 ميكرو گرم بر دسي ليتر و دقت 10 ميكرو گرم بر دسي ليتر مورد سنجش قرار گرفتند. نسبت تستوسترون به كورتيزول نيز بعد از تبدیل هم تستوسترون از واحد نانوگرم بر دسي ليتر و هم كورتيزول از واحد ميكرو گرم بر دسي ليتر به نانو مول بر ليتر و تقسيم مقادير بدست آمده تستوسترون بر مقادير كورتيزول محاسبه شد. براي تبديل واحد تستوسترون از فرمول كه 47/3 عدد ثابت و براي تبديل واحد كورتيزول از فرمول مقدار كورتيزول × 0276/0كه در اينجا نيز 0276/0 عدد ثابت بود. كليه مراحل جمع آوري اطلاعات در شكل 1 ارائه شده است.
↓ ،↑= نمونه گيري قبل و پس از فعاليت
|
|
▄↓ |
▄↓ |
▄↓ |
↑ ↑ ↑
▄ فعاليت ░ اسكي فضايي
░ دوچرخه كارسنج
░ نوارگردان
شكل1 : مراحل نمونه گيري و دستورالعمل تمريني
روش هاي آماري
در پژوهش حاضر ابتدا از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف براي اطمينان از طبيعي بودن توزيع داده ها و تعيين آزمون آماري از نوع پارامتريك يا ناپارامتريك استفاده شد كه نتايج اين آزمون نشان داده ها داراي توزيع طبيعي هستند
پس از برقراری مفروضههای استفاده از آمار پارامتريك، به منظور درک تفاوت برای هر متغیر، بین پسآزمونهای جلسات فعالیت به منظور آزمون اثر شدت فعالیت و الگوی حرکتی، مقادیر پیشآزمون، پسآزمون، و اختلاف این دو مقدار، متغیر های هورموني محاسبه شدند؛ سپس با استفاده از تحلیل واریانس با اندازهگیریهای مکرر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. کرویت دادهها توسط آزمون، همزمان با اجرای تحلیل واریانس تأیید شد. در صورت مشاهده تفاوت معنی دار، برای درک محل تفاوتهای معنادار، مدلT استيودنت با اصلاحیه بونفرونی مورد استفاده قرار گرفت. به همراه ارائه سطوح معنیداری تحلیل واریانس، توان آزمون، و اندازه اثر نیز بررسی شد. تمامی داده ها با میانگین انحراف استاندارد(±) گزارش شده اند. براي آنالیز آماری نمونه ها از نرم افزار Spss نسخه17 انجام شد. سطح معناداری برای تعیین اختلافات نمونه گیری ها (05/0≥P) در نظر گرفته شد.
يافته
طي سه جلسه فعاليت هوازي با سه الگوي حركتي متفاوت در غلظت تستوسترون سرم، كورتيزول سرم و نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم تفاوت معني داري مشاهده نشد شكل (05/0 p≥). ولي تغييرات متغيرهايي همچون تستوسترون و نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم در هر جلسه فعاليت، تنها بعد فعاليت با اسكي فضايي بطور معنادار افزايش پيدا كرد شكل (05/0≤ p). و غلظت كورتيزول سرم نيز تنها بعد از فعاليت با اسكي فضايي بطور معنادار كاهش يافت (05/0≤ p). اما بعد از فعاليت با دوچرخه كارسنج و نوارگردان تفاوت معنادار مشاهده نشد (05/0≤ p) تنها تفاوت معنادار در غلظت تستوسترون بعد فعاليت با دوچرخه كارسنج مشاهده شد. (شكل 2 در سه بخش A,B,C ).
شكل 2 ميزان تستوسترون ، كورتيزول و نسبت تستوسترون به كورتيزول قبل و بعد از سه جلسه فعاليت (اسكي فضايي، دوچرخه كارسنج و نوارگردان) اطلاعات بر اساس ميانگين و انحراف استاندارد گزارش شده است.
بحث و تفسير
هدف از پژوهش حاضر بررسي تأثير الگوهاي حركتي مختلف فعاليت هوازي زير بيشينه بر نسبت تستوسترون به كورتيزول سرم در مردان جوان فعال بود. نتايج مطالعه ما مطابق با مطالعاتي است، كه عدم تغيير معناداري (22) يا كاهش كورتيزول (17،21) را در پاسخ به فعاليت بدني گزارش كرده بودند. كورتيزول تحت تأثير شدت (5) و مدت (4)، فعاليت بدني (5)، شرايط فعاليت مثل رقابت (14) يا ارائه محرك روانشناسي (6) و چرخه هاي روزانه (7) قرار مي گيرد. از آنجائيكه شدت عامل مهمي در پاسخ كورتيزول به فعاليت بدني است (4،10). ممكن است استفاده از مردان جوان فعال نيز كه با شرايط فعاليت بدني سازگار بوده اند، يك عامل مؤثر در عدم تغيير معنادار كورتيزول باشد. گزارش كرده اند كه پاسخ كورتيزول در ورزشكاران نخبه حساسيت كمتري دارد (14). در مقابل معتقدند كه هايپرتروفي غدد فوق كليوي در ورزشكاران نخبه ممكن است منجر به افزايش پاسخ كورتيزول شود (10). بر خلاف يافته هاي ما، پژوهش ها نشان داده كه كورتيزول، حتي در پاسخ به فعاليتهاي زير بيشينه افزايش معنادار داشته است (9). از آنجا كه زمان نيز يك عامل تعيين كننده براي ترشح كورتيزول است (3). بنابراين افزايش كورتيزول در فعاليتهايي كه مستلزم استفاده از شدت هاي پايين باشد، ممكن است ناشي از مدت زمان بالاي فعاليت باشد. بنابراين با توجه به زمان انتخاب شده در اين مطالعه 25 دقيقه، عدم تغيير معناداري كورتيزول قابل توجيه است. با اينكه افزايش معنادار كورتيزول در پاسخ به شدت فعاليت بدني گزارش شده است (10). پژوهشگران معتقدند كه عامل اصلي افزايش كورتيزول، استرس فيزيولوژيك ناشي از فعاليت بدني است. گزارش شده، شرايطي مثل استرس رقابتي (14) واسترس انتظاري پيش از رقابت (12) است كه منجر به افزايش كورتيزول مي گردد. همچنين ممكن است كه پاسخ كورتيزول به فشار جسماني متفاوت با استرس رواني باشد، چراكه نقطه اوج افزايش كورتيزول 2 ساعت پس از تمرين مشاهده شده است (10) در حاليكه غلظت كورتيزول تا 24 ساعت پس از يادآوري يك خاطره ناگوار به افزايش خود ادامه مي دهد (5). نكته اي كه اشاره به آن حائز اهميت است، اشاره به ساعت اجراي فعاليت است يعني 14، كورتيزول در اين ساعت از روز، روند كاهشي را در چرخه روزانه خود آغاز مي كند (6).
ويرو (1996) هاكني (1992) اطلاعات موجود درباره تغییرات ناشی از فعالیت ورزشی در تستوسترون متغیراند (13،27). گالبو و همکارانش (1977) افزایش بارز غلظت تستوسترون را بعد از آخرین مرحله از یک فعالیت ورزشی فزاینده گزارش کردند. میانگین افزایش 13 درصد بود. با اینحال عنوان شد که افزایش ناشی از کاهش حجم پلاسما بود. زمانی که یک آزمون ورزشی 20 دقیقهای با شدت 75 درصد توان هوازی با تناوبهای استراحتی بیشتر از 10 بار تکرار شد، میزان تستوسترون بعد از دو تکرار اول 31 درصد افزایش نشان داد. خاطر نشان میشود که در هر دو مطالعه قبلی هورمون لوتئینی تغییری نداشت (12). جزوا و همکارانش(1985) اشاره می کنند که غلظت تستوسترون در فعالیتهای متوسط تناوبی افزایشی نداشت (15). ویلکرسون و همکارانش(1980) نشان داد که غلظت تستوسترون متناسب با افزایش شدت افزایش مییابد؛ اما دلیل آن را افزایش غلظت خون نامید (28). ساتون و همكاران (1978) چرا که هورمون لوتئینی هیچ تغییری نکرده بود. با اینحال محققان گزارش کردهاند که به هنگام فعالیتهای بدنی دفع تستوسترون کاهش مییابد (23). بوسكو (1996) فعالیت ورزشی شدید منجر به افزایش فوری تستوسترون، و کاهش آن از زمان 30 دقیقه تا 6 ساعت بعد از تمرین شده بود (2). کیندر من و اسمیت(1985) گزارش کردند که غلظت تستوسترون با مدت فعالیت رابطه عکس دارد؛ به گونهای که فعالیتهای بلند مدت موجب کاهش غلظت تستوسترون می شوند. در مطالعات زنان باید به این نکته توجه کرد که تغییرات تستوسترون ناشی از فعالیت فوق کلیوی است نه عملکرد گنادی (17). ويرو (1992) فعالیتهای قدرتی احتمالا موجب افزایش تستوسترون می گردند (27). اما این پاسخها وابسته به وضعیت روانی افراد نیز میشوند. دياموند و همكاران (1989) چرا که گزارش شده است، افزایش تستوسترون در ورزشکاران پر اضطراب کمتر است (7). همچنین مقدار تستوسترون در افراد برنده بیشتر از بازندهها گزارش شده بود. مجموعا میتوان اینطور نتیجه گرفت کع علاوه بر شکل فعالیت، مثل تمرین قدرتی، تناوبی و... تستوسترون رابطه عکسی با مدت نیز فعالیت نیز دارد. همچنین باید اشاره کرد که پاسخ تستوسترون به فعالیت تحت تأثیر شدت، تکرار، فواصل استراحتی (11)، سطح آمادگی افراد (8)، جنسیت و سن (20) و... قرار میگیرد.
نتايج مطالعه حاضر نشان مي دهد كه نسبت تستوسترون به كورتيزول تحت تأثير شدت و نوع فعاليت قرار گرفته و در همه حال افزايش نشان داده است. بر اين اساس ممكن است فعاليت با شدت 85 درصدحداكثر ضربان قلب موجب فراخستگي در مردان جوان فعال نگردد. مهمترين عامل افزايش نسبت تستوسترون به كورتيزول در تمام جلسات، افزايش بيشتر تستوسترون در مقايسه با كورتيزول بود. اين افزايش مشابه در مطالعات گذشته نيز گزارش شده بود كه فعاليت ورزشي شديد منجر به افزايش فوري تستوسترون، و كاهش آن از زمان 30 دقيقه تا 6 ساعت بعد از تمرين شده بود (8). اين افزايش آني مطابق با افزايش تستوسترون در مطالعه حاضر بود.
نتايج مطالعه حاضر مطابق با يافته هاي مطالعات پيشين بود كه تستوسترون و كورتيزول تحت تأثير شدت فعاليت قرار مي گيرد (4،24،28). افزايش نسبت تستوسترون به كورتيزول ممكن است نشان دهندۀ آسيب و فراخستگي كمتر در پاسخ به اجراي اين فعاليتها باشد. احتمالا انتخاب شدت هاي زير بيشينه و مدت كم، منجر به افزايش روندهاي آنابوليك، يا جلوگيري از فعال شدن فرآيندهاي كاتابوليك شده است. اين نتايج پيشنهاد مي كنند كه ممكن استفاده متوسط به بالا از قدرت عضلاني بتواند مسيرهاي آنابوليك را فعال كند.
منابع
1.Bambino, T.H. and Hsueh, A.J. (1981) Direct inhibitory effect of glucocorticoids upon testicular lutenizing hormone receptor and steroidogenesis in vivo and in vitro. Endocrinology 108, 2142-2148.
2. Bosco C, Tihanyl J, Rivalta L, Parlato G, Tranquilli C, Pulvirenti G, Foti C, Viru M, Viru A. Hormonal responses in strenuous jumping effort. Jpn J Physiol. 1996 Feb;46(1):93-8. PMID: 8743723 [PubMed - indexed for MEDLINE]
3. Brandenberger G, Follenius M. Influence of timing and intensity of muscular exercise on temporal pattern of plasma cortisol levels. J Clin Endocrinol Metab. 1975 May;40(5):845-9. PMID: 1168656 [PubMed - indexed for MEDLINE]
4.Budde H, Voelcker-Rehage C, Pietrassyk-Kendziorra S, Machado S, Ribeiro P, Arafat AM. Steroid hormones in the saliva of adolescents after different exercise intensities and their influence on working memory in a school setting. Psychoneuroendocrinology. 2010 Apr;35(3):382-91. Epub 2009 Aug 27. PMID: 19716238 [PubMed - indexed for MEDLINE]
5. Cheryl Koopman, PhD, Sandra Sephton, PhD, Heather C. Abercrombie, PhD, Catherine Classen, PhD, Lisa D. Butler, PhD, Cheryl Gore-Felton, PhD Anne Borggrefe, MD, David Spiegel, MD. Dissociative Symptoms and Cortisol Responses to Recounting Traumatic Experiences Among Childhood Sexual Abuse Survivors with PTSD. Journal of Trauma & Dissociation, Vol. 4(4) 2003. DOI: 10.1300/J229v04n04_03.
6. Chicharro JL, Pérez M, Carvajal A, Bandrés F, Lucia A. The salivary amylase, lactate and electromyographic response to exercise. Jpn J Physiol. 1999 Dec;49(6):551-4. PMID: 10603442 PubMed - indexed for MEDLINE Cumming, D.C., Quigley, M.E. and Yen, S.C. (1983) Acute suppression of circulating testosterone levels by cortisol in men. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 57, 671-673.
7. Diamond, G. R. Brisson, B. Candas and F. Péronnet. Trait anxiety, submaximal physical exercise and blood androgens. Eur J Appl Physiol Occup Physiol. 1989;58(7):699-704. PMID: 2525467 [PubMed - indexedfor MEDLINE]
8. Dimitriou L, Sharp NC, Doherty M. Circadian effects on the acute responses of salivary cortisol and IgA inwell trained swimmers. Br J Sports Med. 2002 Aug;36(4):260-4. PMID: 12145115 [PubMed - indexedfor MEDLINE]
9. Doan BK, Newton RU, Kraemer WJ, Kwon YH, Scheet TP. Salivary Cortisol, Testosterone, and T/C Ratio Responses during a 36-hole Golf Competition. Int J Sports Med. 2007 Jun;28(6):470-9. Epub 2006 Nov 16. PMID: 17111317 [PubMed - indexed for MEDLINE]
10. Duclos M, Corcuff JB, Arsac L, Moreau-Gaudry F, Rashedi M, Roger P, Tabarin A, Manier G. Corticotroph axis sensitivity after exercise in endurance-trained athletes. Clin Endocrinol (Oxf). 1998 Apr;48(4):493-501. PMID: 9640417 [PubMed - indexed for MEDLINE]
11. Filaire E., M. SAGNOL, C. FERRAND, F. MASO, AND G. LAC. Psychophysiological stress in judoathletes during competitions. J. Sports Med. Phys. Fit. 41:263 268. 2001. PMID: 11447372 [PubMed indexed for MEDLINE]
12. Filaire E, Filaire M, Le Scanff C. Salivary cortisol, heart rate and blood lactate during a qualifying trial and official race in motorcycling competition. J Sports Med Phys Fitness. 2007 Dec;47(4):413-7. PMID: 18091680 [PubMed - indexed for MEDLINE]
13.Galbo H, Richter EA, Hilsted J, Holst JJ, Christensen NJ, Henriksson J. Hormonal regulation duringrolonged exercise. Ann N Y Acad Sci. 1977;301:72-80. PMID: 337877 [PubMed - indexed for
MEDLINE]
14. Haneishi K, Fry AC, Moore CA, Schilling BK, Li Y, Fry MD. Cortisol and stress responses during a game and practice in female collegiate soccer players. J Strength Cond Res. 2007 May;21(2):583-8. PMID: 17530979 [PubMed - indexed for MEDLINE]
15.Hackney AC. The male reproductive system and endurance exercise. Med Sci Sports Exerc. 1996 Feb;28(2):180-9. PMID: 8775152 [PubMed - indexed for MEDLINE]
16.Jezova, M. vigas, P.Tatar, R.Kvet? ansky K. Nazar, H. kacilko and S. Kozlowski. Plasma testosterone and catecholamine responses to physical exercise of different intensities in men. Eur J Appl Physiol Occup Physiol. 1985;54(1):62-6.. PMID: 4018056 [PubMed - indexed for MEDLINE
17. Kim KJ, Chung JW, Park S, Shin JT. Psychophysiological Stress Response during Competition between Elite and Non-elite Korean Junior Golfers. Int J Sports Med. 2009 Jul;30(7):503-8. Epub 2009 Mar 19. PMID: 19301217 [PubMed - indexed for MEDLINE]
18. Kindermann W, Schnabel A, Schmitt WM, Biro G, Cassens J, Weber F. 1982 .Catecholamine, Growth Hormone, cortisol, Insulin and Sex Hormones in Anaerobic and Aerobic Exercise. Eur. J. Appl physiol. 49: 389 – 399.
19. Maud, P. J., & Foster, C. (1995). Physiological assessment of human fitness. Champaign, IL: Human Kinetics.
20. Nater UM, Rohleder N, Schlotz W, Ehlert U, Kirschbaum C. Determinants of the diurnal course of salivary alpha-amylase. Psychoneuroendocrinology. 2007 May;32(4):392-401. Epub 2007 Apr 5. PMID: 17418498 [PubMed - indexed for MEDLINE]
21- Rahman ZA, Abdullah N, Singh R, Sosroseno W. Effect of acute exercise on the levels of salivary cortisol, tumor necrosis factor and nitric oxide. J Oral Sci. 2010;52(1):133-6. PMID: 20339244 [PubMed - indexed for MEDLINE]
22- Rudolph DL, McAuley E. Cortisol and affective responses to exercise. J Sports Sci. 1998 Feb;16(2):121-8. PMID: 9531001 [PubMed - indexed for MEDLINE]
23. Sutton JR, 1977. Effect of acute hypoxia on the hormonal response to exercise. Journal of Applied Physiology, 42:587-592. PMID: 863820 [PubMed - indexed for MEDLINE]
24. Thomas NE, Leyshon A, Hughes MG, Davies B, Graham M, Baker JS. The effect of anaerobic exercise on salivary cortisol, testosterone and immunoglobulin (A) in boys aged 15-16 years. Eur J Appl Physiol. 2009 Nov;107(4):455-61. Epub 2009 Aug 11. PMID: 19669787 [PubMed - indexed for MEDLINE]
25. Tanaka H, Monahan KD, Seals DR. Age-Predicted Maximal Heart Rate Revisited. J Am Coll Cardiol. 2001 Jan;37(1):153-6. PMID: 11153730 [PubMed - indexed for MEDLINE]
26. Viru A, Seene T. Peculiarities of adaptation to systematic muscular activity in adrenalectomized rats. Endokrinologie. 1982 Oct;80(2):235-7. PMID: 6218985 [PubMed - indexed for MEDLINE]
27. Viru, A. 1992. Mechanism of general adaptation. Medical Hypothesis 38:296-300. Med Hypotheses. 1992 Aug;38(4):296-300.
28. Wilkerson JE, Horvath SM, Gutin B. Plasma testosterone during treadmill exercise. J Appl Physiol. 1980 Aug;49(2):249-53. PMID: 7400007 [PubMed - indexed for MEDLINE]
29.Zitzmann, M. and Nieschlag, E. (2001) Testosterone levels in healthy men in relation to behavioral and physical characteristics: facts and constructs. European Journal of Endocrinology 144, 183-197.
ارائه بصورت سخنرانی در چهاردهمین همایش علمی دانشجویی دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه گیلان - 1389
دفع ادراری پروتئین های با وزن مولکولی بالا بعد از یک جلسه تمرین هوازی در فوتبالیستهای مرد آماتور
محمدعلی کهن پور1، منا میرسپاسی1، دکتر مقصود پیری2، دکتر محمدعلی آذربایجانی2، ملیحه کهن پور
1. کارشناس ارشد گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
2. استادیار گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
3. کارشناس تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه شهید رجائی تهران
چکیده
پروتئیناوری یک نارسایی کلیوی به معنای حضور پروتئینها در ادرار میباشد، اما پروتئیناوری ورزشی که معمولا بعد از فعالیت بدنی اتفاق میافتد و در فعالیتهای شدید بیشتر رایج است یک فرایند ملایم و برگشتپذیر بوده که با علائم بالینی همراه نیست. 7 فوتبالیست جوان مرد آماتور داوطلب شرکت در پژوهش با میانگین سنی 5/0 18 سال، قد 039/0 174 سانتیمتر، وزن 64/4 42/62 کیلوگرم، حداکثر اکسیژن مصرفی 83/4±6/47 میلیلیتر در کیلوگرم در دقیقه و شاخص توده بدن 14/2 53/20 کیلوگرم بر مجذور قد به متر در یک وهله فعالیت هوازی شامل 30 دقیقه دویدن با شدت 85 درصد ضربان قلب بیشینه بر روی نوارگردان شرکت کردند. قبل، بلافاصله بعد و 45 دقیقه بعد از تمرین نمونه ادرار جمع آوری شد و غلظت توتال پروتئین و گلوبولین ادراری با استفاده از روش الکتروفورزیس مشخص شد. غلظت توتال پروتئین و گلوبولین ادراری بلافاصله بعد از فعالیت به طور معناداری افزایش یافتند (05/0≥ p) و اگرچه در 45 دقیقه بعد از تمرین هنوز به طور معناداری بیشتر از مقادیر استراحتی بودند، اما به سمت مقادیر استراحتی کاهش یافته بودند. پروتئیناوری بعد از فعالیت نمیتواند محدود کننده فعالیت باشد. در واقع دفع ادراری پروتئین در ادرار بعد از تمرین ورزشکاران، یک فرایند موقت و برگشت پذیر بوده که با پروتئیناوری پاتولوژیک متفاوت میباشد.
واژگان کلیدی : پروتئیناوری، توتال پروتئین، گلوبولین، فعالیت هوازی
مقدمه
پژوهشهای متعددی که هر ساله در کشورهای مختلف جهان، در زمینه فیزیولوژی ورزش و زیرشاخههای آن انجام میشود، دریچههای تازهای از علم و دانش را بر روی مرزهای ناشناخته این علم میگشاید. پروتئیناوری یا دفع پروتئین در ادرار یکی از پدیدههایی است که از موضوعات مورد مطالعه این پژوهشهای سالانه بوده و بشر بدنبال روشن کردن موارد هنوز شفاف نشدهی آن میباشد. پروتئیناوری یک نارسایی کلیوی به معنای حضور پروتئینها در ادرار میباشد، اما پروتئیناوری ورزشی که معمولا بعد از فعالیت بدنی اتفاق میافتد و در فعالیتهای شدید بیشتر رایج است یک فرایند ملایم و برگشتپذیر بوده که با علائم بالینی همراه نیست. دفع پروتئینها در ادرار بعد از فعالیتهای ورزشی پدیدهای است که به خوبی شناخته شده است. پروتئینهای سنگین از دیوارهی گلومرولی عبور نمیکنند و به میزان ناچیز در ادرار وجود دارند، اما در ضایعات گلومرولی میزان آنها در ادرار افزایش مییابد که به آن پروتئیناوری گلومرولی می گویند (3،7،8). به مجموعه پروتئینهای پلاسما، پروتئین تام یا توتال پروتئین اطلاق میگردد. حضور توتال پروتئین در ادرار نشانه اختلال در عملکرد گلومرولی میباشد (1). تشکیل ادرار با فیلترسیون مقادیر زیاد مایع از مویرگهای گلومرولی بداخل کپسول بومن شروع میشود. مانند بیشتر مویرگها، مویرگهای گلومرولی به پروتئین ها نسبتا نفوذ ناپذیرند به طوریکه مایع فیلترا موسوم به فیلترای گلومرولی، عملا بدون پروتئین است (13). فیلترای گلومرولی، تقریبا پلاسمای منهای پروتئین است و تنها 03/0 درصد پروتئین در فیلترا وجود دارد (8). سد تصفیه گلومولی در تعیین اینکه چه مولکولهایی فیلتره میشوند بر پایه اندازه و بار الکتریکی به طور انتخابی عمل میکند (8). مهمترین توتال پروتئین ها، آلبومین، گلوبولینها و فیبرینوژن میباشند که در میان آنها فیبرینوژن از همه درشتتر و آلبومین از همه کوچکتر است. توتال پروتئین ادراری یک آزمون بیوشیمیایی برای اندازه گیری مقدار کل پروتئین در ادرار میباشد (21). گلوبولینها 3 نوع میباشند که به گلوبولین آلفا، بتا و گاما معروف بوده و وظایف مهم متعددی بر عهده دارند. بعضی از آنها در آب غیر محلولاند ولی در محلولهای نمکی رقیق حل میشوند (14،9،20). آقاعلينژاد (1373) اظهاركرد كه تفاوت دفع ادراري توتال پروتئین بعد از فعاليت 75 درصد توان هوازي بيشينه در بين دو گروه دانشجويان پسر ورزشكار و غيرورزشكار معنيداري است (1). شهيدي (1373) اظهاركرد كه ميانگين دفع ادراري توتال پروتئین به دنبال فعاليتهاي بدني در محدوده 75 درصد و90 درصد توان هوازي بيشينه در دانشجويان پسر ورزشكار، افزايش مییابد (2). بوليو و همکاران (1980) درمطالعهاي بر روي 383 دونده ماراتن پس از دويدن 42 کیلومتر و 195 متر، در 30 درصد از دوندگان پروتئين در ادرار را گزارش کردند (6). ديمرسمن و همكاران (1982) 9 مرد جوان جودوكار را مورد بررسي قرار دادند و نمونه ادرار افراد، 1، 2، 4، 9 و24 ساعت پس از انجام فعاليت مورد بررسي قرار گرفت كه در نمونهها ميزان پروتئين ادرار پس از ايجاد تروما افزايش يافته بود (10). گيلي و همكاران (1984) 132 دونده دوهاي استقامت را از نظر ناهنجاريهاي ادراري مورد بررسي قرار دادند و در آزمايشات ميكروسكوپي ادراري كه از آنان به عمل آمد، 95% از آزمون شوندگان دچار حداقل يك نوع ناهنجاري بودند. پروتئيناوري به تنهايي و يا همراه با هماچوري ميكروسكوپيك در بعضي از نمونهها ديده شد. بعد از 24 تا 36 ساعت همه ناهنجاريها از بين ميرفت (11). دفع پروتئین در ادرار یک مرحله ناپایدار با نیمه زمان تقریبا 1 ساعت است و حداکثر دفع پروتئین در 20 تا 30 دقیقه اول بعد از فعالیت اتفاق میافتد (3،4،16،12،18،17).
روش شناسی
شرکت کنندگان
شرکت کنندگان در پژوهش شامل 10 فوتبالیست جوان مرد رقابتی با میانگین سنی 5/0 18 سال، قد 039/0 174 سانتیمتر، وزن 64/4 42/62 کیلوگرم، حداکثر اکسیژن مصرفی 83/4±6/47 میلیلیتر در کیلوگرم در دقیقه و شاخص توده بدن 14/2 53/20 کیلوگرم بر مجذور قد به متر بودند که در 3 سال گذشته سابقه بازی در لیگ برتر استان فارس را داشتند. با اعلام فراخوان در سطح تیمهای فوتبال جوانان لیگ برتر استان فارس و بیان اهداف پژوهش، 10 فوتبالیست واجد شرایط و داوطلب شرکت در پژوهش پس از دریافت رضایتنامه و انجام معاینات و آزمایشات پزشکی به صورت هدفمند انتخاب شدند. آنها افرادی غیرسیگاری بودند که سابقه هیچ گونه بیماری مزمن کلیوی، کبدی، قلبی و غیره را نداشتند، تحت هیچ نوع عمل جراحی خاص قرار نگرفته و هیچ نوع درمان دارویی نداشتند. در واقع آنها افراد سالم و ورزشکار بودند که حداقل 3 و حداکثر 6 روز در هفته تمرینات بدنی منظم داشتند.
روش جمع آوری اطلاعات
پس از مشخص شدن شرکت کنندگان، ابتدا به تمامی آنها اطلاعات کامل در خصوص روش و مراحل پژوهش داده شد. سپس فرم رضایت نامه کتبی را تکمیل نمودند و بعد از انجام معاینات و آزمایشات پزشکی صحت سلامت آنها تائید شد. از آنها خواسته شد که شب قبل از روز نمونهگیری از مصرف موادغذایی سرشار از پروتئین، چربی و کافئین خودداری نمایند. همچنین آنها را 48 ساعت قبل از شروع تمرین از انجام فعالیتهای بدنی منع کردیم. از آنها خواسته شد تا صبح روز تمرین مثانه خود را تخلیه نمایند. سپس بدور از هرگونه فعالیت فیزیکی در محلی مناسب در حالت و موقعیت نشسته استراحت کردند و 2 ساعت قبل از شروع تمرین به محل تمرین رفتند. صبح تمرین به اندازه کافی جهت تشکیل ادرار برای نمونه گیری قبل و بعد از تمرین، آب نوشیدند. قبل از تمرین، بلافاصله بعد از تمرین و 45 دقیقه بعد از تمرین نمونه ادرار جمعآوری شد (15). نمونه ها در ظروف مخصوص و در دمای 4 درجه سانتی گراد نگهداری شدند و هر دو نوبت نمونهها با گذشت حداکثر 30 دقیقه به آزمایشگاه تحویل داده شدند. نمونه های جمع آوری شده با استفاده از روش الکتروفورزیس ادرار مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و برای هر نمونه میزان توتال پروتئین و گلوبولین مشخص شد. روش کار الکتروفورزیس بر روی ژل – آگار بود و ادرار را قبل از انجام آزمایش تغلیظ کردیم. غلیظ کردن با استفاده از تغلیظ کننده های Mimicon S15 (شرکت آمیکون) بود. در این روش بیش از 5 میلی لیتر نمونه ادرار روی محفظه قرار میگیرد، آب موجود در نمونه از این غشاء گذشته و توسط جاذب گرفته میشود. در عوض پروتئین ها، داخل نمونه باقی میماند که شامل توتال پروتئین، گلوبولین و غیره بود. در این حال ادرار غلیظ شده را روی ژل – آگار منتقل کردیم و به دو قطب مثبت و منفی وصل نمودیم. پروتئین های موجود در نمونه ادرار از قطب منفی به سمت مثبت حرکت کرده و بر اساس وزن ملکولی و سرعت حرکت بر روی نوار ژل بصورت باندهایی تجمع کرده و بعد از اینکه این نوار توسط اسکنر وارد کامپیوتر دستگاه گردید، کامپیوتر بر اساس نرم افزار اختصاصی جهت انجام این آزمایش نتایج را بررسی و جوابها را پرینت کرد.
برنامه تمرینی
برنامه تمرینی شامل یک جلسه دویدن هوازی با شدت 85% ضربان قلب بیشینه به مدت 30 دقیقه بر روی نوار گردان بود.
روشهای آماری
در پژوهش حاضر ابتدا از آزمون آماری كولموگروف- اسميرنوف جهت تعیین استفاده از آزمونهای پارامتریک یا ناپارامتریک استفاده شد و طبیعی بودن توزیع، جهت استفاده از آزمونهای پارامتریک تائید شد. بدینسان در پژوهش حاضر برای بررسی تغییرات توتال پروتئین و گلوبولین ادراری از قبل تا بلافاصله بعد و تا 45 دقیقه بعد از تمرین، از روش آماری تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر (Repeated Measure) و برای تعین منشاء تفاوت از آزمون T جفتی با اصلاحیه بنفرونی استفاده شد.
یافته ها
جدول 1 نتایج آماری مربوط به تغییرات متغیرهای مورد مطالعه را از قبل تا بلافاصله بعد و تا 45 دقیقه بعد از تمرین نشان میدهد. بلافاصله بعد از تمرین، توتال پروتئین و گلوبولین ادراری به طور معناداری افزایش یافتند.
جدول (1) تغییرات متغیرهای پژوهش از قبل ، تا بلافاصله و تا 45 دقیقه بعد از تمرین
|
متغیر |
قبل از تمرین mg/min |
بلافاصله بعد از تمرین mg/min |
45 دقیقه بعد از تمرین mg/min |
معنا داری | |
|
توتالپروتئین |
426/11 |
3/97 |
828/26 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
گلوبولین
|
881/4 |
457/28 |
143/10 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
* معنا دار در سطح 05/0≥α
توتال پروتئین و گلوبولین ادراری بلافاصله بعد از تمرین افزایش زیاد معناداری داشتند که 45 دقیقه بعد از تمرین کاهش یافتند اما هنوز هم نسبت به قبل از تمرین افزایش معناداری داشتند.
نمودار 1 تغییرات توتال پروتئین و گلوبولین ادراری را از قبل تا بلافاصله بعد و تا 45 دقیقه بعد از تمرین نشان میدهد.
نمودار (1) تغییرات آلبومین ادراری از قبل ، تا بلافاصله و تا 45 دقیقه بعد از تمرین
بحث و تفسیر
بر اساس یافتههای پژوهش حاضر، یک وهله فعالیت هوازی زیر بیشینه با شدت 85 درصد ضربان قلب بیشینه باعث افزایش قابل توجهی در دفع توتال پروتئین و گلوبولین ادراری بعد از تمرین میشود. این با یافته های بوليو و همکاران (1980)، ديمرسمن و همكاران (1982) و گيلي و همكاران (1984) همسو است (6،10،11). بولیو و همکاران (1980) در 30 درصد از دوندگان پژوهش خود افزایش دفع پروتئين در ادرار را گزارش کردند (6). ديمرسمن و همكاران (1982) مشاهده کردند که ميزان پروتئين ادرار پس از ايجاد تروما افزايش يافته بود (10). گيلي و همكاران (1984) نیز پروتئین اوری را به تنهایی یا همراه با هماچوری در نمونههای بعد از تمرین گزارش کردند (11). بولیو و همکاران (1980) بیان کردند اين اختلالات به جنس ارتباطي نداشته و وضعيتي زودگذر و بيخطر ميباشد (6). گيلي و همكاران (1984) ذكر كردند اختلالات ادراري پس از فعاليت عموميت داشته و اين مشكلات در ارتباط با اختلالات هموديناميك ميباشد كه كاملاً به دليل مكانيسمهاي گلومرولی اتفاق ميافتد ولي به طور عمده منشأ توبولی نیز دارند (11). دفع گلومرولی مولکولهای پروتئینی ارتباط معکوسی با وزن مولکولی و ضریب انتشار آنها داشته و به طور مستقیم با غلظت آنها در پلاسما متناسب میباشد (1). علاوه بر اندازه مولکولی سه عامل دیگر انتقال پروتئینها از گلومرول را تحت تاثیر قرار میدهند که شامل مشخصات همودینامیکی، فرایندهای انتشاری و بار مولکولی میباشند (1). مشخصات همودینامیکی میزان تصفیه گلومرولی و انتقال ماکرومولکولها از دیواره مویرگی گلومرولها را به واسطه تغییر حجم تحت تاثیر قرار میدهد و در واقع شکلگیری یک فیلترای فوقالعاده، به وسیله نیروهای رانشی غیرفعال نظیر عدم تعادل موجود بین فشار گلومرولی، فشار اسمزی کلوئیدی پلاسما و فشار کپسول بومن کنترل میگردد (1). البته باید توجه نمود که تصفیه عامل انحصاری در انتقال نبوده و یک نسبت مساوی از انتشار و تصفیه در مورد دفع کلیوی هموگلوبین در سگها بدست آمده است (16). این بدین معنی است که انتشار مکانیسم اصلی در انتقال گلومرولی است. در کنار اندازه و شکل مولکول پروتئین و میزان تصفیه گلومرولی، بار ملکولی نیز به عنوان مشخصه مهمی در انتقال ماکرومولکولها مد نظر میباشد (1). ویژگیهای الکترواستاتیکی دیواره مویرگی گلومرول به طور قابل توجهی عبور پلیآنیونهای گردش خونی را نسبت به ماکرومولکولهای خنثی با اندازه مشابه محدود میسازد. برعکس، انتقال پلیکاتیونها در مقایسه با انتقال ماکرومولکولهای خنثی با اندازه و ساختمان مشابه افزایش مییابد. پیشنهاد شده است که عناصر مسئول برای این محدودیت خاص پلیآنیونها و تسهیل انتقال پلیکاتیونها، گلیکوپروتئینهای موجود در گروههای کربوکسیلی است که در لایه اندوتلیال و سلولهای اپیتلیال و بخشی از ساختمان غشاء پایه گلومرولی قرار گرفتهاند (1). آسیب گلومرولی که موجب دفع ادراری پروتئین میگردد، در ارتباط نزدیک با از دست دادن ویژگیهای انتخابی بار این مویرگها میباشد. همچنین یافتههای پژوهش حاضر نشان داد که دفع پروتئینهای ادراری بعد از افزایش اولیه به سمت مقادیر استراحتی کاهش یافت و اگرچه در 45 دقیقه بعد از تمرین هنوز نسبت به قبل از تمرین به طور معناداری بیشتر بود اما به نظر میرسد با گذشت مدت زمان بیشتر، مثلا 1 ساعت و بیشتر که بستگی به شدت تمرین دارد، به طور کامل به مقادیر استراحتی باز میگردد. در پژوهش پورتمن و ونکولک (1978) و کهنپور و همکاران (1388)، پروتئین اوری 45 دقیقه بعد از تمرین، افزایش کمتری نسبت به پروتئین اوری بلافاصله بعد از تمرین داشت (4،15). این با یافته های پیشین مطابقت دارد که دفع پروتئین در ادرار یک مرحله ناپایدار با نیمه زمان تقریبا 1 ساعت است و حداکثر دفع آلبومین در 20 تا 30 دقیقه اول بعد از فعالیت اتفاق میافتد (5،12،19،18،17).
نتیجه گیری
نتایج پژوهش حاضر نشان داد که دفع ادراری پروتئین های با وزن مولکولی بالا بعد از 30 دقیقه دویدن با شدت 85 درصد ضربان قلب بیشینه به طور معنادار و قابل توجهی افزایش مییابد. اما بعد از آن به سمت مقادیر استراحتی حرکت میکند. پروتئین اوری بعد از فعالیت آسیب رسان نیست و با شرایط پاتولوژیک متفاوت میباشد. بررسیهای بیشتر در مورد پروتئیناوری ورزشی با دخیل نمودن عوامل اثر گذار میتواند راهی نو را پیش روی علم قرار داده و برای تجویز برنامههای تمرینی نیز موثر باشد.
منابع
1. آقاعلينژاد،حميد (1373 )، بررسي و مقايسه ميزان دفع ادراري پروتئين تام، بتا-2 ميكروگلوبولين، كراتي نين، سديم، پناسيم متعاقب فعاليتي با 75 درصد توان هوازي بيشينه در بين دانشجويان پسر و ورزشكار و غير ورزشكار. پايان نامه كارشناسي ارشد. دانشگاه تهران.
2. شهيدي، محسن.(1373) بررسي و مقايسه ميزان دفع ادراري پروتئين تام- بتادوميكروگلوبولين- كراتينين، سديم و پتاسيم متعاقب فعاليتهاي 75 درصد و 90 درصد توان هوازي بيشينه در دانشجويان ورزشكار پسر، پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه تهران.
3. كردي، رامين. ورزش و بيماريهاي داخلي و قلب، چاپ اول، 1374، صحافي صنوبر، نشر تدبير.
4. کهنپور،محمدعلی. آذربایجانی،محمدعلی. کهنپور،ملیحه. 1388،کنگره ملی تربیت بدنی و علوم ورزشی ارسنجان.، پذیرفته شده در بخش پوستر.
5. Algea-E,P,parish-H-H Renal repones to exercise: Urinary findings. JAMA, A1958:167.807-813.
6. Boileau M. et al., Stress hematuria : Athletic pseudonephritis in marathoners. Urology, 1980 May, 15(5): 471-474.
7. Carroll MF, Temte JL. Proteinuria in adults : a diagnostic approach. Am Fam Physician 2000, 62: 1333-40.
8. Chapman, C.B., A. Henschel, J. Minckler, A. Forsgren, and A. Keys. The effect of exercise on renal plasma flow in normal male subjects. J. Clin. Invest. 27:637-644, 1948.
9. Cunningham BA, Wang JL, Berggård I, Peterson PA "The complete amino acid sequence of beta 2-microglobulin". Biochemistry. (November 1973). 12 (24): 4811–22. PMID 4586824.
10. De Meersman RE, Wilkerson JE, Judo nephropathy: trauma versus nontrauma. J Trauma.1982Feb; 22(2):150-2.
11. Gilli P, De Paoli vitali E, et al. Exercise-induced uinary abnormalities in long distance runners. Int J Sports Med.1984Oct; 5(5):237-40.
12. Grimby, G. Renal Clearances during prolonged supine exercise at different loads. J Appl Physiol. 1965;20:1294-1298.
13. Gunduz. Filiz, Kuru. Oktay, and Senturk. Umit.Kemal., Effect of nitric oxide on exercise-induced proteinuria in rats., J Appl Physiol,2003, 95: 1867-1872.
14. Güssow D, Rein R, Ginjaar I, Hochstenbach F, Seemann G, Kottman A, Ploegh HL "The human beta 2-microglobulin gene. Primary structure and definition of the transcriptional unit". J. Immunol. (1 November 1987). 139 (9): 3132–8. PMID 3312414.
15. Poortmans, Jr., Vancalck, B. Renal glomerular and impairment during strenuous exercise in women, 1978, Eur J Clin. Invest., 8(3) 175-178.
16. Poortmans.J.R., Exercise and Renal Function. Sport.Med,1984, 1(2): 125-153
17. Poortmans, Jr., Rampaer, L., Wolfs, JC. Renal protein excretion after exercise in humans. Eur J Appl Physiol. 1986;58:476-480.
18. Poortmans, Jr., Ouchinsky, M. Glomerular Filtration Rate and Albumin Excretion After Maximal Exercise in Aging Sedentary and Active Men, Journal of Biological Sciences and Medical Sciences, 2006, 61: 1181-1185.
19. Senturk, U.K., Kuru, O., Kocer, G., Gunduz, F. Biphasic pattern of exercise-induced proteinuria in sedentary and trained men, 2007, Nephron Physiol. 105(2):22-32.
20. Suggs SV, Wallace RB, Hirose T, Kawashima EH, Itakura K "Use of synthetic oligonucleotides as hybridization probes: isolation of cloned cDNA sequences for human beta 2-microglobulin". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. (November 1981). 78 (11): 6613–7. PMID 6171820.
21. Suzuki ."All-trans retinoic acid down-regulates human albumin gene expression through the induction of C/EBPbeta-LIP".(July 2006). Biochem J. 397 (2): 345–53. doi:10.1042/BJ20051863. PMID 16608438.
ارائه بصورت پوستر در چهاردهمین همایش علمی دانشجویی دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه گیلان
همچنین چاپ در هفته نامه ورزش خانواده
اثر اختلال در خواب ناشی از سفر زمینی بر عملکرد بیهوازی فوتبالیستهای جوان
عبدالعلی رخشانیزاده1، دکتر مقصود پیری2، دکتر پروین فرزانگی3، مسعود زمانی1، محمدعلی کهنپور1، سید جواد میرغنی4، دکتر محمدعلی آذربایجانی2
1. کارشناس ارشد گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
2. استادیار گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
3. استادیار گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری
4. دانشجوی کارشناسی ارشد گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
چکیده
هدف از انجام این پژوهش تعیین اثر اختلال در خواب ناشی از سفر زمینی بر عملکرد بی هوازی فوتبالیست های جوان در تست بی هوازی رست (RAST) بود. بدین منظور عملکرد بی هوازی 15 فوتبالیست جوان باشگاه استقلال گرگان با میانگین سنی 24/1 40/18 سال، قد 22/6 66/167 سانتی متر و وزن 28/7 26/66 کیلوگرم بعد از دو سفر در مدت 3 هفته در طول و عرض مختلف جغرافیایی ایران و متعاقب آن اختلال ایجاد شده در خواب ناشی از سفر از گرگان به تهران و از گرگان به خرم آباد با شب مرجع در گرگان مقایسه شدند. نتایج تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر بر عملکرد بی هوازی در تست رست (RAST) نشان میدهد، شاخص خستگی بین شهر گرگان با تهران کاهش که به لحاظ آماری معنادار بود (P = 0.000) و همچنین شاخص خستگی بین شهر گرگان با خرم آباد کاهش که به لحاظ آماری معنادار بود (P = 0.001) و این در حالی بود که کاهش معناداری بین نمره توان حداقل بین شهرهای گرگان با تهران (P = 0.001)، و گرگان با خرم آباد بعد اختلال در خواب ناشی از سفر زمینی مشاهده شد (P = 0.000). و کاهش معناداری بین نمره توان میانگین بین شهرهای گرگان با تهران (P = 0.003) و گرگان با خرم آباد بعد اختلال در خواب ناشی از سفر زمینی مشاهده شد (P = 0.002) و همچنین کاهش معناداری بین نمره توان اوج بین شهرهای گرگان با تهران (P = 0.000) و گرگان با خرم آباد (P = 0.008) بعد اختلال در خواب ناشی از سفر زمینی مشاهده شد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد سفر زمینی و متعاقب آن اختلال ایجاد شده در خواب میتواند به عنوان عامل اثر گذار بر شاخص خستگی در نظر گرفته شود. به نظر میرسد اختلال در خواب بر توان اثر گذار است، و شدت این اثرگذاری تابعی از طول مدت سفر و اختلال ایجاد شده در پی آن است، و سبب کاهش در تمامی شاخص های توان (توان اوج، میانگین و توان پائین) شد.
واژگان کلیدی: اختلال خواب، سفر زمینی، عملکرد بی هوازی، فوتبالیستها، رست
ارائه بصورت پوستر در کنگره منطقه ای دستاوردهای جدید در علوم ورزشی گرگان.
سلام
وبلاگ تحقیقات فیزیولوژی ورزش جهت گسترش فعالیت
خود در نظر دارد تا وبلاگ خود را به نویسندگان مختلف و
مستقل بسپارد. لذا از تمام علاقه مندان و دانشجویان و
دانش آموختگان دعوت می شود در صورت تمایل از سه
طریق ذیل اعلام همکاری نمایند:
۱. بخش نظرات وبلاگ
۲. پست الکنرونیک : mkohanpur@gmail.com
۳. شماره تماس : ۰۹۱۲۸۱۶۴۰۴۹
تاثیر یک وهله فعالیت هوازی زیر بیشینه بر پروتئین اوری گلومرولی در فوتبالیستهای جوان
محمدعلی کهن پور، ملیحه کهن پور، مهدیه نصیری اوانکی، منا میرسپاسی
مقدمه :
پروتئینهای سنگین از دیوارهی گلومرولی عبور نمیکنند و به میزان ناچیز در ادرار وجود دارند، اما در ضایعات گلومرولی میزان آنها در ادرار افزایش مییابد که به آن پروتئیناوری گلومرولی می گویند (15). افزایش دفع پروتئینها از ادرار متعاقب فعالیت بدنی یک پدیده زودگذر و ناپایدار بوده و ارتباطی با وضعیتهای پاتولوژیک ندارد (9). ون لبو (1878) اولین بار پروتئین اوری ورززشی را گزارش کرد (4). تمرینات با شدت متوسط و شديد در افراد سالم موجب نوع گلومرولی دفع ادراری پروتئین مخصوصا آلبومین میگردد (6). آليا و پاريش (1958) گزارش کردند که ورزشکاران شرکتکننده در فعاليتهاي مختلف ورزشي اعم از تماسي و غیر تماسی، به دفع ادراري پروتئين پس از تمرين مبتلا شدهاند (8). پورتمن و ونکولک (1978) متعاقب تمرين شديد و کوتاه مدت افزایش دفع انواع پروتئين را گزارش کردند (9). كارول (2000) گزارش كرد كه پروتئين اوری پديده مشتركي در بين بزرگسالان هنگام تمرين است و اظهار داشت پروتئين اوری نوع گلومرولي مشهودتر است (10). هدف از پژوهش حاضر تعیین میزان توتال پروتئین، گلوبولین و آلبومین در سه زمان قبل، بلافاصله بعد و 45 دقیقه بعد از فعالیت هوازی زیر بیشینه و بررسی علل و عوامل آن در فوتبالیستهای جوان میباشد.
مواد و روشها :
آزمودني ها در پژوهش شامل 10 فوتبالیست جوان مرد رقابتی با میانگین سنی 5/0 18 سال، قد 11/5 9/177 سانتیمتر، وزن 9/4 5/67 کیلوگرم و حداكثر اكسيژن مصرفي 86/4±6/48 بودند که در 3 سال گذشته سابقه بازی در لیگ برتر استان فارس را داشتند. با اعلام فراخوان در سطح تیمهای فوتبال جوانان لیگ برتر استان فارس و بیان اهداف پژوهش، 10 فوتبالیست واجد شرایط و داوطلب شرکت در پژوهش به صورت هدفمند به عنوان آزمودني انتخاب شدند. قبل از تمرین، بلافاصله بعد از تمرین و 45 دقیقه بعد از تمرین از آزمودنی ها نمونه ادرار گرفته شد (9). برنامه تمرینی شامل یک جلسه دویدن هوازی با شدت 85% ضربان قلب بیشینه به مدت 30 دقیقه بر روی نوار گردان بود. ابتدا از آزمون آماری اسمیرنوف-کولموگروف جهت تعیین استفاده از آزمونهای پارامتریک یا ناپارامتریک استفاده شد و برای بررسی تغییرات متغیرهای مورد مطالعه در آزمودنیها، از روش آماری تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر و برای تعین منشاء تفاوت از آزمون T جفتی با اصلاحیه بنفرونی استفاده شد.
یافته ها :
جدول 1 نتایج آماری مربوط به تغییرات متغیرها را از قبل تا بلافاصله بعد و تا 45 دقیقه بعد از تمرین نشان میدهد. بلافاصله بعد از تمرین، پروتئیناوری ورزشی به طور معناداری افزایش یافت.
جدول (1) تغییرات متغیرهای پژوهش از قبل ، تا بلافاصله و تا 45 دقیقه بعد از تمرین
|
متغیر |
قبل از تمرین mg/min |
بلافاصله بعد از تمرین mg/min |
45 دقیقه بعد از تمرین mg/min |
معنا داری | |
|
توتالپروتئین |
414/16 |
857/125 |
7/35 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
گلوبولین
|
516/6 |
986/29 |
828/11 |
001/0 |
* فقط در بلافاصله بعد از تمرین |
|
آلبومین |
586/9 |
95 |
3/23 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
* معنا دار در سطح 05/0≥α
بحث و تفسیر :
یافته های پژوهش حاضر نشان داد که میزان توتال پروتئین، گلوبولین و آلبومین ادراری، بلافاصله بعد از دویدن هوازی به مدت 30 دقیقه با شدت 85 درصد ضربان قلب بیشینه افزایش زیادی دارد که این افزایش از نظر آماری معنادار است. کلریکو و همکاران (1965) آلبومیناوری بزرگتر همراه با پروتئیناوری ناشی از تمرین را مشاهده کردند (11). دپائولو و همکاران (2002) نشان دادند که دفع ادراری پروتئینها بعد از ورزش افزایش مییابد (12). تورگوت و همکاران (2003) افزایش معنادار در غلظت پروتئین ادراری بعد از تمرین را گزارش کردند (13). در مقابل فولادي اسكوئي (1385) افزایش معنادار را مشاهده نکرد (2). علت این پدیده برگشتپذیر میتواند به صورتهای مختلف ناشی از تغییرات همودینامیک، اختلالات شارژی و یا تاثیرات هورمونی توجیه گردد. بحثهایی به طرفداری از تنگ شدن سرخرگهای کلیوی در جریان کلیوی ناشی از افزایش آدرنالین و نورآدرنالین در جریان تمرین میباشد (7). متعاقب کاهش جریان خون کلیوی در طی تمرین، میزان تصفیه گلومرولی نیز کاهش یافته و کسر تصفیه افزایش مییابد و لذا عبور پروتئینهای با وزن مولکولی بالا از غشاء گلومرولی تسهیل میشود (7). افزایش فعالیت رنین پلاسما که در جریان تمرینات شدید مشاهده میشود و نتیجه تحریک سمپاتیک مستقیم کمپلکس سلولی پهلوی گلومرولی است میتواند دخالت داشته باشد (14). دخالت کالیکرین به عنوان آنزیمی از سیستم کینین که ارتباط نزدیکی با سیستم رنین آنژیوتانسین دارد میتواند نفوذپذیری غشاء گلومرولی را افزایش دهد (14). از دست دادن شارژ منفی ثابت دیواره مویرگی نیز میتواند نقش عمده داشته باشد (14). گاندوز و همکاران (2007) نشان دادند که سطح پروتئین ادراری در حیوانات که اجرا کردند تمرین دویدن طاقت فرسا حاد بر روی نوارگردان به طور قابل توجهی بالاتر بود در مقایسه با حیوانات کنترل شده و نوع مخلوط پروتئیناوری مشاهده شد (15). سنتورک و همکاران (2007) و کوکر و همکاران (2008) نشان دادند افزایش دفع ادراری پروتئینها را بعد از تمرین (3و16). هرچند که برخی یافتهها افزایش معنادار در دفع پروتئین ادراری را بدنبال فعالیت بدنی مشاهده نکردند (2) که این به نظر میرسد به شدت تمرین بستگی داشته باشد. یافته های پژوهش حاضر نشان داد که پروتئیناوری ورزشی، بلافاصله بعد از تمرین افزایش زیادی دارد اما بعد از آن به سمت مقادیر استراحتی حرکت میکند. یافته های ما نشان داد 45 دقیقه بعد از تمرین اگرچه میزان توتال پروتئین و آلبومین ادراری نسبت به قبل از تمرین همچنان افزایش معناداری دارد اما این میزان نسبت به مقادیر بلافاصله بعد از تمرین کاهش چشمگیر و معناداری دارد. در پژوهش پورتمن و ونکولک (1978) و کهنپور و همکاران (1388)، پروتئیناوری 45 دقیقه بعد از تمرین، افزایش کمتری نسبت به پروتئیناوری بلافاصله بعد از تمرین داشت (1و9). این با یافته های پیشین مطابقت دارد که دفع پروتئین در ادرار یک مرحله ناپایدار با نیمه زمان تقریبا 1 ساعت است و حداکثر دفع پروتئین در 20 تا 30 دقیقه اول بعد از فعالیت اتفاق میافتد (8).
نتیجه گیری :
دفع ادراری پروتئین های با وزن مولکولی بالا بعد از تمرین هوازی زیر بیشینه با شدت 85 درصد ضربان قلب بیشینه افزایش می یابد اما بعد از آن به سمت مقادیر استراحتی کاهش مییابد. پروتئین اوری ورزشی آسیب رسان نبوده و نیازی به محدود کردن ورزشکاران از فعالیت بدنی نمیباشد. اما معاینات سالانه پزشکی لازم است.
منابع :
1. کهنپور،محمدعلی.، آذربایجانی،محمدعلی.، کهنپور،ملیحه.، 1388،کنگره ملی تربیت بدنی و علوم ورزشی ارسنجان.، پذیرفته شده در بخش پوستر.
2. فولادي اسكويي، نادر.(1385) تاثير يك نوبت تمرين رژه نظامي بر ميزان خون و پروتئين ادراري دانشجويان دانشگاه امام حسين (ع). پايان نامه كارشناسي ارشد. دانشگاه امام حسين (ع).
3. Kocer, G., Senturk, U.K., Kuru, O., Gunduz, F. Potential sources of oxidative stress that induce post-exercise proteinuria in rats, 2008, J Appl Physiol., 10:1152-1176.
4. Von leubo-wuber, ausscheidung von eiweiss in harn des gesunden menshen, 1878, Virkows-Aech-pathol-Anat-phsiol.,72:145-147.
5. Mittleman-K.g,aet al, Exercise- induced proteinuria is attenuated by insomelhacin. Sci- Sport- Exerc, 1992: 24(10), 1069-1074.
6. Boileau M. et al., Stress hematuria : Athletic pseudonephritis in marathoners. Urology, 1980 May, 15(5): 471-474.
7. Poortmans.J.R., Exercise and Renal Function. Sport.Med,1984, 1(2): 125-153.
8. Algea-E,P,parish-H-H Renal repones to exercise: Urinary findings. JAMA, A1958:167.807-813.
9. Poortmans, Jr., Vancalck, B. Renal glomerular and impairment during strenuous exercise in women, 1978, Eur J Clin. Invest., 8(3) 175-178.
10. Carroll MF, Temte JL. Proteinuria in adults : a diagnostic approach. Am Fam Physician 2000, 62: 1333-40.
11. Clerico, A., Giammattei, C., Cecchini, L., Lucchetti, A., Cruschelli, L., Penno, G., Gregori, G., Giampietro, O. Exercise-induced proteinuria in well-trained athletes, 1990, Clinical Chemistry, 36:562-564.
12. De Paolo, E.F., Gatti, R., Lancerin, F., Cappellin E., Solda G., DePaolo C.B., Spinella P. Urinary insulin-like growth factor I in athletes before and after physical exercise and in sedentary subjects, 2002, Clin. Chim. Acta., 322:51-57.
13. Turgut, G., Kaptanoglu, B., Turgut, S., Genc, O., Tekinturk, S. Influence of Acute Exercise on Urinary Protein, Creatinine, Insulin-Like Growth Factor-I (IGF-I) and IGF Binding Protein-3 Concentrations in Children, 2003, Tohoku J. Exp. Med. 201:165-170.
14. Poortmans- J.R, et al, post exercise Proteinuria in humans. Fact and mechanism. Int-J- Sport- Med,1984:5, 237-240.
15. Gunduz. Filiz, Kuru. Oktay, and Senturk. Umit.Kemal., Effect of nitric oxide on exercise-induced proteinuria in rats., J Appl Physiol,2003, 95: 1867-1872.
16. Senturk, U.K., Kuru, O., Kocer, G., Gunduz, F. Biphasic pattern of exercise-induced proteinuria in sedentary and trained men, 2007, Nephron Physiol. 105(2):22-32.
تأثیر شدت فعالیت هوازی بر پروتئیناوری در فوتبالیست های جوان
محمدعلی کهن پور1، دکتر محمدعلی آذربایجانی2، ملیحه کهن پور3
1. دانشجوی کارشناسی ارشد گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
2. استادیار گروه فیزیولوژی ورزش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
3. دانشجوی کارشناسی تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه شهید رجائی تهران
چکیده
پروتئیناوری یک بیماری کلیوی به معنای حضور پروتئینها در ادرار میباشد. اما پروتئیناوری ورزشی که معمولا بعد از فعالیت بدنی اتفاق میافتد و در فعالیتهای شدید بیشتر رایج است یک فرایند برگشت پذیر بوده که با علائم بالینی همراه نیست. هدف از این پژوهش عبارت است از مقایسه اثر سه شدت متفاوت فعالیت هوازی بر پروتئیناوری در فوتبالیست های جوان. 7 فوتبالیست جوان داوطلب شرکت در پژوهش با میانگین سنی 5/1 5/18 سال در سه جلسه فعالیت هوازی شامل دویدن به مدت 30 دقیقه با سرعت 5/2 ، 389/3 و 667/4 متر بر ثانیه شرکت کردند. در هر سه جلسه در سه نوبت قبل ، بلافاصله بعد و 45 دقیقه بعد از تمرین از آزمودنیها نمونه ادرار گرفته شد و برای هر نمونه میزان آلبومین ، توتال پروتئین و گلوبولین ادرار با استفاده از روش الکتروفورزیس مشخص شد. بر اساس یافته های پژوهش در هر سه جلسه تمرین میزان پروتئیناوری بلافاصله بعد از تمرین به طور معناداری افزایش یافت اما بعد از تمرین کاهش یافت و در 45 دقیقه بعد از تمرین از میزان آن کاسته شده بود. از طرف دیگر میزان پروتئیناوری در بین جلسات تمرین معنادار نبود و اگرچه نشان دهنده عدم تاثیر شدت تمرین بر پروتئیناوری بود اما این احتمالا بدلیل مدت کوتاه تمرین میباشد. نتایج پژوهش نشان میدهد که پروتئیناوری ورزشی آسیب رسان نبوده و نمیتواند محدود کننده فعالیت ورزشی باشد.
واژگان کلیدی : پروتئیناوری،فعالیت هوازی،آلبومین،توتال پروتئین،گلوبولین
مقدمه
پروتئینهای سنگین از دیواره ی گلومرولی عبور نمیکنند و به میزان ناچیز در ادرار وجود دارند، اما در ضایعات گلومرولی میزان آنها در ادرار افزایش مییابد که به آن پروتئینوری گلومرولی می گویند(1،2،4و5). پروتئینهای سبک از دیواره گلومرولی عبور میکنند اما بدلیل فرایند بازجذب توبولی آنها نیز به مقدار ناچیز در ادرار وجود دارند(1،2،4،6و7)،اما میزان آنها در بیماریهایی که بازجذب توبولی محدود میشود در ادرار افزایش یافته که به آن پروتئینوری توبولی میگویند(1،2،4و5). گریتوهمکاران(1963)(7) نشان دادند که اندازه ملکولی پروتئینهای ادراری در پروتئینوری توبولی نسبت به پروتئینوری گلومرولی کوچکتر است.با بررسی آلبومین و گلوبولین در ادرار می توان این دو نوع آسیب را از هم تشخیص داد(1). پروتئینوری ورزشی یک فرایند زودگذر ، برگشت پذیر و ملایم است که پروتئین های پلاسما را شامل میشود ، با ويژگي هاي باليني همراه نيست و هم در انسانها و هم در حیوانات معمول است(1،2،8،9و10). بدنبال فعاليتهاي بدني شديد دفع پروتئين در ادرار افزايش مييابد(2و8). اختلالات ادراري ناشي از فعاليتهايورزشي اولين بار در سال 1878 با گزارش پروتئينوري در سربازاني كه فعاليتبدني شديد داشتندگزارششد(2و11). پروتئینوری بعد از تمرین یک نوع مخلوط گلومرولی–توبولی با مکانیسم پیشنهادی افزایش نفوذپذیری گلومرولی و جلوگیری از بازجذب توبولی می باشد(1،9،14،13،8،10و12). در پروتئینوری گلومرولی که توسط افزايش دفع پروتئين هاي سنگین پلاسما شناسايي مي شود بار تمرین بیشینه ، افزایش تغییر نفوذپذیری غشای گلومرولی را تحریک می کند(12،16،2،4و15). در پروتئینوری توبولی که توسط افزايش دفع پروتئين هاي سبک پلاسما شناسايي مي شود جذب پروتئینهای با وزن ملکولی پائین بوسیله توبولهای کلیوی محدود می شود(1،2،6،8،10و17). پروتئینوری بعد از تمرین بیشتر مربوط است به شدت تمرین تا مدت تمرین(12،9،16،1،2،17و18). گردش خون كليوي در طی تمرین كاهش مي يابد و به دنبال آن نسبت فيلتراسيون گلومرولي کاهش مي يابد(2،4،12،9،8،17و18). حداکثر دفع پروتئین در 20 تا 30 دقیقه اول بعد از فعالیت می باشد(1) و اين اختلال حتي ممكن است 45 دقيقه پس از تمرين به حالت اوليه خود باز گردد(2و23). آذربایجانی و همکاران(2) مشاهده کردند 2 ساعت تمرين رژه موجب افزايش معني دار میزان پروتئينوري مي شود(2). کلریکو و همکاران(1990)(20) نشان دادند میزان دفع آلبومین بعد از تمرین در ورزشکاران تمرین کرده بیشتر از حد طبیعی بود. تورگوت و همکاران(2003)(13) افزایش معنادار در غلظت پروتئین ادراری بعد از تمرین را گزارش کرده اند. دلفورگ و همکاران(1969) نشان دادند با افزایش شدت تمرین پروتئینوری بزرگتری منجر می شود و بعد از آن این نتیجه توسط کاچادوریان و جوهانسون(1970) و تودوروویچ و همکاران(1972) تائید شد(16). کونسنزی و همکاران(1995)(21) نشان دادند دفع ادراری آلبومین و دفع ادراری آلفا1 میکروگلوبولین به طور معناداری بعد از تمرین افزایش یافت. یافته های پیشین نشان دهنده ی افزایش نفوذپذیری گلومرولی و محدودیت بازجذب توبولی در پروتئینوری ورزشی می باشند(22).
هدف از پژوهش حاضر تعیین میزان آلبومین ، توتال پروتئین و گلوبولین در سه زمان قبل ، بلافاصله بعد و 45 دقیقه بعد از فعالیت هوازی و مقایسه آن در سه شدت 5/2 ، 389/3 و 667/4 متر بر ثانیه این فعالیت می باشد.
روش شناسی
آزمودنیها
آزمودنیها شامل 7 فوتبالیست مرد آماتور رقابتی با میانگین سنی 5/1 5/18 سال بودند که در 3 سال گذشته سابقه بازی در تیم های رده های پایه فوتبال شهرستان شیراز را داشتند. با توزیع اطلاعیه ای در سطح تیم های جوانان شهرستان و بیان اهداف پژوهش ، 7 فوتبالیست واجد شرایط و داوطلب شرکت در پژوهش به صورت هدفمند انتخاب و در سه جلسه فعالیت هوازی با سه شدت مختلف شرکت کردند.
روش جمع آوری اطلاعات
پیش از شروع ، بلافاصله بعد و 45 دقیقه بعد از هر جلسه تمرین از آزمودنیها نمونه ادرار جمع آوری شد. نمونه های جمع آوری شده با استفاده از روش الکتروفورزیس ادرار مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و برای هر نمونه میزان آلبومین ، توتال پروتئین و گلوبولین مشخص شد. روش کار الکتروفورزیس بر روی ژل – آگار بود و ادرار را قبل از انجام آزمایش تغلیظ کردیم. غلیظ کردن با استفاده از تغلیظ کننده های Mimicon S15 (شرکت آمیکون) بود. در این روش بیش از 5 میلی لیتر نمونه ادرار روی محفظه قرار میگیرد ، آب موجود در نمونه از این غشاء گذشته و توسط جاذب گرفته میشود. در عوض پروتئین ها ، داخل نمونه باقی میماند که شامل آلبومین ، گلوبولین ، توتال پروتئین و غیره بود. در این حال ادرار غلیظ شده را روی ژل – آگار منتقل کردیم و به دو قطب مثبت و منفی وصل نمودیم. پروتئین های موجود در نمونه ادرار از قطب منفی به سمت مثبت حرکت کرده و بر اساس وزن ملکولی و سرعت حرکت بر روی نوار ژل بصورت باندهایی تجمع کرده و بعد از اینکه این نوار توسط اسکنر وارد کامپیوتر دستگاه گردید ، کامپیوتر بر اساس نرم افزار اختصاصی جهت انجام این آزمایش نتایج را بررسی و جوابها را پرینت کرد.
برنامه های تمرینی
سه شدت متفاوت فعالیت هوازی شامل سرعت دویدن 5/2 ، 389/3 و 667/4 متر بر ثانیه بدین صورت بود که از آزمودنیها خواسته شد همراه با یکدیگر و به ترتیب برای هر جلسه تمرین با 20% ، 50% و 80% حداکثر سرعت خود به دور پیست دو و میدانی استاندارد به مدت 30 دقیقه بدوند. در پایان 30 دقیقه ، مسافت طی شده به ترتیب برای هر سه جلسه تمرین 4400 ، 6100 و 8400 متر بدست آمد که به ترتیب سرعت 5/2 ، 389/3 و 667/4 متر بر ثانیه از رابطه جابجایی بر زمان جابجایی برای شدت کار آنها تعیین شد.
روشهای آماری
در پژوهش حاضر برای بررسی تغییرات متغیرها در هر جلسه تمرین از قبل تا بلافاصله بعد و تا 45 دقیقه بعد از تمرین از روش آماری تحلیل واریانس با اندازه گیریهای تکراری (Repeated Measure) و برای بررسی تغییرات متغیرها در بین جلسات تمرین با سه شدت مختلف 5/2 ، 389/3 و 667/4 متر بر ثانیه از روش آماری تحلیل واریانس یک راهه مستقل (One Way Anova) استفاده شد. برای حصول اطمینان از همسان بودن پروتئین ادراری قبل از تمرین در هر سه جلسه تمرین، میزان آلبومین، توتال پروتئین و گلوبولین قبل از تمرینات با استفاده از روش آماری تحلیل واریانس یک راهه مستقل (One Way Anova) تجزیه و تحلیل شد و تفاوت معناداری مشاهده نشد.
یافته ها
در جدول 1 اندازه های مربوط به میزان آلبومین ، توتال پروتئین و گلوبولین آزمودنیها آورده شده است. بین میزان آلبومین ، توتال پروتئین و گلوبولین قبل از تمرین در هر سه جلسه تمرین تفاوت معناداری مشاهده نشد که نشان دهنده همگن بودن پروتئین ادراری آزمودنیها قبل از شروع تمرین در هر سه جلسه می باشد. بلافاصله بعد و 45 دقیقه بعد از تمرین متغیرهای پژوهش دوباره ارزیابی شدند.
جدول 1 نتایج آماری مربوط به تغییرات متغیرها را از قبل تا بلافاصله بعد و تا 45 دقیقه بعد از تمرین در هر سه جلسه تمرین نشان می دهد. بلافاصله بعد از تمرین ، پروتئینوری ورزشی به طور معناداری افزایش یافت.
جدول (1) تغییرات متغیرهای پژوهش از قبل ، تا بلافاصله و تا 45 دقیقه بعد از تمرین
|
متغیر |
قبل از تمرین mg/min |
بلافاصله بعد از تمرین mg/min |
45 دقیقه بعد از تمرین mg/min |
معنا داری | |
|
آلبومین، 5/2 متر بر ثانیه |
586/9 |
95 |
3/23 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
توتالپروتئین، m/s 5/2 |
414/16 |
857/125 |
7/35 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
گلوبولین، m/s 5/2 |
516/6 |
986/29 |
828/11 |
001/0 |
* فقط در بلافاصله بعد از تمرین |
|
آلبومین، m/s 389/3 |
254/6 |
142/77 |
228/16 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
توتالپروتئین، m/s 389/3 |
426/11 |
3/97 |
828/26 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
گلوبولین، m/s389/3 |
881/4 |
457/28 |
143/10 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
آلبومین، m/s 667/4 |
86/7 |
714/84 |
357/15 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
توتالپروتئین، m/s667/4 |
557/12 |
258/114 |
2/26 |
000/0 |
* در بلافاصله و ’45 بعد از تمرین |
|
گلوبولین، m/s 667/4 |
402/4 |
771/28 |
328/10 |
001/0 |
* فقط در بلافاصله بعد از تمرین |
* معنا دار در سطح 05/0≥α
جدول 2 نتایج آماری مربوط به تفاوتهای موجود بین هر سه جلسه تمرین با سه شدت مختلف را در هر یک از متغیرهای مورد مطالعه نشان می دهد. میزان پروتئینوری بین جلسات تمرین تفاوت معناداری نداشت.
جدول (2) نتایج آماری مربوط به تفاوتهای بین سه جلسه تمرین در متغیرها
|
متغیر |
تفاوت بین جلسات تمرین |
معنا داری |
|
α | ||
|
آلبومین |
قبل از تمرین |
762/0 |
|
بلافاصله بعد از تمرین |
724/0 | |
|
45 دقیقه بعد از تمرین |
371/0 | |
|
توتال پروتئین |
قبل از تمرین |
791/0 |
|
بلافاصله بعد از تمرین |
571/0 | |
|
45 دقیقه بعد از تمرین |
528/0 | |
|
گلوبولین |
قبل از تمرین |
822/0 |
|
بلافاصله بعد از تمرین |
658/0 | |
|
45 دقیقه بعد از تمرین |
888/0 |
* معنا دار در سطح 05/0≥α
بحث و بررسی
بر اساس یافته های پژوهش بین میزان آلبومین ادرار در سه زمان قبل ، بلافاصله بعد و 45 دقیقه بعد از تمرین با سرعت 5/2 متر بر ثانیه و 389/3 متر بر ثانیه تفاوت معنادار وجود داشت که بیشترین افزایش بلافاصله بعد از تمرین مشاهده شد. بیشترین افزایش آلبومین ادرار در تمرین با سرعت 667/4 متر بر ثانیه نیز ، بلافاصله بعد از تمرین مشاهده شد که معنادار بود اما افزایش آلبومین در 45 دقیقه بعد از تمرین نسبت به قبل از تمرین در تمرین با این سرعت معنادار نبود. افزایش دفع آلبومین بعد از تمرین گزارش شده است(19). کرامر و همکاران گزارش کردند میزان دفع آلبومین ادراری بعد از ورزش شدید افزایش می یابد(23). افزایش در آلبومین دفعی در طی تمرین در اقراد سالم ثابت شده است در تمرین بیشینه(23) و زیربیشینه(23) ، در حالیکه چندین محقق افزایش در آلبومین دفعی در طی تمرین را پیدا نکردند در افراد سالم و البته در تمرین زیر بیشینه(23).کلریکو و همکاران(19) آلبومین اوری بزرگتر همراه با پروتئینوری ناشی از تمرین را مشاهده کردند. در پژوهش حاضر میزان توتال پروتئین در ادرار در هر سه جلسه تمرین تفاوت معنادار داشت که بیشترین افزایش معنادار در بلافاصله بعد از تمرین مشاهده شد.میزان گلوبولین ادرار در هر سه جلسه تمرین تفاوت معنادار نشان داد که بیشترین افزایش در بلافاصله بعد از تمرین بود. اما افزایش گلوبولین ادرار در 45 دقیقه بعد از تمرین نسبت به قبل از تمرین با سرعت های 5/2 متر بر ثانیه و 667/4 متر بر ثانیه معنادار نبود. تلاش جسمانی باعث پروتئینوری در بزرگسالان ، کودکان و نوجوانان و همچنین بازیکنان فوتبال ، بسکتبال ، هندبال و دوندگان دوهای استقامت میشود(19). از طرف دیگر در پژوهش حاضر بین هم میزان آلبومین ، هم میزان گلوبولین و هم میزان توتال پروتئین ادرار در تمرین با سرعت های متفاوت 5/2 ، 389/3 و 667/4 متر بر ثانیه در هر سه زمان نمونه گیری تفاوت معناداری مشاهده نشد که این شاید بدلیل کوتاه بودن زمان تمرین باشد. پورتمن و ونکالک(1978)(24) افزایش توتال پروتئین ، آلبومین و بتا2میکروگلوبولین را بعد از تمرین کوتاه مدت شدید همراه با افزایش کلیرانس کلیوی آنها گزارش کردند و در پژوهش آنها 45 دقیقه بعد از پایان تمرین ، توتال پروتئین به ارزش اولیه بازگشت در حالیکه آلبومین و بتا2میکروگلوبولین در حد بالا باقی ماند(24). آنها نشان دادند که نسبت ادراری بین بتا2میکروگلوبولین و آلبومین در ادرار جمع آوری شده پس از تمرین در پروتئینوری نرمال بالا است که این دلالت دارد بر منشاء گلومرولی و توبولی پروتئینوری بعد از تمرین(1،9،24،19و25). ورزش با افزایش ترشح رنین و مداخله کالیکرئین از سیستم کینین نفوذپذیری غشای گلومرولی را افزایش میدهد(1). پروتئینوری ناشی از تمرین گمان می شود ناشی از افزایش نفوذپذیری گلومرولی در پاسخ به فعالیت سیستم رنین- آنژیوتانسین و کاتکولامین ها و یک کاهش در گردش خون کلیه باشد(25). همچنین از دست دادن بار منفی مویرگهای گلومرولی شاید سهیم باشد در پروتئینوری ناشی از تمرین(8،10و17). نشان داده شده است که چندین اسید آمینه جلوگیری می کنند از بازجذب توبولی پروتئین(14). سوزوکی و ایکاوا (25) اظهار کردند کاهش در PH جریان خون کلیوی که باعث می شود بوسیله اسیدهای ارگانیکی شاید تغییر دهد نفوذپذیری گلومرولی و جلوگیری کند از جذب ثانویه توبولی. این شاید یکی از دلایلی باشد که میزان پروتئینوری در تمرینات شدید را افزایش می دهد زیرا ما می دانیم که با تمرینات شدید محیط درونی بدن اسیدی تر می شود. این یافته ها توسط دیگران نیز به تائید رسیدهاست(13). علاوه بر این ، فشار اکسیداتیو ناشی از تمرین نیز مشارکت می کند در اتفاق افتادن پروتئینوری ناشی از تمرین(26) و وابستگی نزدیک بین فشار اکسیداتیو و تمرین مشخص شده است(8).پورتمن و همکاران (22) افزایش دفع آلبومین و بتا2 میکروگلوبولین را بعد از مسابقه شنا در مسافت های مختلف گزارش کردند. پورتمن و همکاران(14) نشان دادند افزایش دفع توتال پروتئین ، آلبومین و بتا2 میکروگلوبولین را به همراه افزایش لاکتات خون بعد از یک تمرین دوچرخه سواری 2 دقیقه ای فوق بیشینه و همچنین آنها نشان دادند که این افزایش همراه بود با افزایش کلیرانس کلیوی این پروتئینها. تورگوت و همکاران(13) مشاهده کردند که غلظت پروتئین ادراری بعد از 2 ساعت تمرین والیبال افزایش یافت. این در حالیست که فولادي اسكويي(1385)(3) پس از دو نوبت رژه نظامي 2 ساعته با يك استراحت 15 دقيقه اي، تفاوت معني دار در پروتئينوري را بين گروههاي آزمايشي گزارش نكرد. همچنین گزارش شده است پروتئینوری بعد از تمرین بیشتر مرتبط است به شدت تمرین (برون داد توان) تا اینکه شدت نسبی (درصدی از حداکثر اکسیژن مصرفی)(16). تورگوت و همکاران(13) یک افزایش معنادار در غلظت IGF-1 ادراری بعد از تمرین گزارش کردند که این افزایش چنانکه نشان داده شد بوسیله دپائولو و همکاران(2002)(27) یک رابطه قوی دارد با پروتئینوری بعد از تمرین. در پژوهش حاضر پروتئینوری 45 دقیقه بعد از تمرین ، افزایش کمتری نسبت به پروتئینوری بلافاصله بعد از تمرین داشت. این با یافته های پیشین مطابقت دارد که دفع پروتئین در ادرار یک مرحله ناپایدار با نیمه زمان تقریبا 1 ساعت است و حداکثر دفع پروتئین در 20 تا 30 دقیقه اول بعد از فعالیت اتفاق می افتد (12،1،19،15و9).
نتیجه گیری
نتایج این مطالعه نشان داد در یک جلسه فعالیت میان مدت هوازی ، شدت تمرین تاثیری بر میزان پروتئینوری ندارد. این ممکن است بدلیل زمان کوتاه تمرین باشد هرچند که نیاز به مطالعات کنترل شده تری احساس می شود. همچنین در هر سه جلسه تمرین ، پروتئینوری بلافاصله بعد از تمرین افزایش معنادار زیادی داشت. از طرف دیگر پروتئینوری ورزشی برگشت پذیر بوده ، به گونه ای که پس از فعالیت کاهش می یابد. در حال حاضر مدارکی دال بر تاثیر آسیب رسان پروتئینوری ورزشی وجود ندارد و نیازی به محدود کردن ورزشکاران از فعالیت بدنی نمیباشد. البته بهتر است ورزشکاران بصورت سالانه معاینات پزشکی را انجام دهند تا از عدم وجود نشانه های بالینی پروتئینوری اطمینان حاصل نمایند.
منابع
1.کردی،رامین.(1374) ورزش و بیماریهای داخلی و قلب،دفتر امور مشترک فدراسیونهای ورزشی
2.آذربایجانی،محمدعلی. واعظ موسوی،محمدکاظم. اسماعیلی،رقیه. (1388) تاثیر یک نوبت تمرین رژه بر میزان پروتئین ادراری دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی، پایان نامه. دانشگاه علوم انتظامی.
3. فولادي اسكويي، نادر.(1385) تاثير يك نوبت تمرين رژه نظامي بر ميزان خون و پروتئين ادراري دانشجويان دانشگاه امام حسين (ع). پايان نامه كارشناسي ارشد. دانشگاه امام حسين (ع).
4. Chapman, C.B., Henschel, A., Minckler, J., Forsgren, A., Keys, A. The effect of exercise on renal plasma flow in normal male subjects, 1948, J. Clin. Invest. 27:637-644.
5.Carroll, M.F., Temte, J.L. Proteinuria in adults: a diagnostic approach. Am Fam Physician, 2000, 62:1333-1340.
6.Peterson, A., Evrin, E., Berggard, Defferentiation of Glomerular, Tubular and Normal Proteinuria: Determination of Urinary Excretion of β2 –Microglobolin, Albumin, and Total Protein, 1969, The Journal of Clinical Investigation, 48:1189-1198.
7.Creeth, J.R., Kekwick, R.A., Flynn, F.V., Harris, H., Robson, E.B. An ultracentrifuge study of urine proteins with particular reference to the proteinuria of renal tubular disorders, 1963, Clin. Chim. Acta. 8:406.
8. Kocer, G., Senturk, U.K., Kuru, O., Gunduz, F. Potential sources of oxidative stress that induce post-exercise proteinuria in rats, 2008, J Appl Physiol., 10:1152-1176.
9. Portmans, Jr., Exercise and Renal Function, 1984, Sport Med.; 1(2):125-53.
10. Portmans, Jr., Postexercise proteinuria in humans, 1985, J Am Med. Assoc., 253:236-240.
11. Von leubo-wuber, ausscheidung von eiweiss in harn des gesunden menshen, 1878, Virkows-Aech-pathol-Anat-phsiol.,72:145-147.
12. Poortmans, Jr., Ouchnisky, M. Glomerular Filtration Rate and Albumin Excretion After Maximal Exercise in Aging Sedentary and Active Men, Journal of Biological Sciences and Medical Sciences, 2006, 61: 1181-1185.
13. Turgut, G., Kaptanoglu, B., Turgut, S., Genc, O., Tekinturk, S. Influence of Acute Exercise on Urinary Protein, Creatinine, Insulin-Like Growth Factor-I (IGF-I) and IGF Binding Protein-3 Concentrations in Children, 2003, Tohoku J. Exp. Med. 201:165-170.
14. Portmans, Jr., Brauman, H., Staroukine, M., Verniory, A., Decaestecker, C., Leclercq, R. Indirect evidence of glomerular/tubular mixed-type postexercise proteinuria in healthy humans, 1988, Am J Phsyiol. Renal Physiol., 254(2): 277-283.
15. Poortmans, Jr., Rampaer, L., Wolfs, JC. Renal protein excretion after exercise in humans. Eur J Appl Physiol. 1986;58:476-480.
16. Poortmans Jr., Labilloy D. The influence of work intensity on postexercise proteinuria, Eur J Appl Physiol. 1988;57:260-263.
17. Zambraski, E.J., Bober, M.C., Goldstein J.E., Lakas, C.S., Shepard, M.D. Changes in renal cortical sialic acids and colloidal iron staining associated with exercise, 1981, Med. Sci. Sports, 13:229-232.
18. Freund, B.J., Schizuru, E.M., Hashiro GM, Claybaugh JR. Hormonal, electrolyte, and renal responses to exercise are intensity dependent. J Appl Physiol. 1991, 70: 900-906.
19. Grimby, G. Renal Clearances during prolonged supine exercise at different loads. J Appl Physiol. 1965;20:1294-1298.
20. Clerico, A., Giammattei, C., Cecchini, L., Lucchetti, A., Cruschelli, L., Penno, G., Gregori, G., Giampietro, O. Exercise-induced proteinuria in well-trained athletes, 1990, Clinical Chemistry, 36:562-564.
21. Consenzi, A., Carraro, M., Sacerdote, A., Bocin, E., Molino, R., Benazzi, T., Artero, M.L., Faccini, L., Bellini, G. Nifedipine Reduces Postexercise Proteinuria in Young Volunteers, 1995, 18:306-310.
22. Poortmans, Jr., Engels, M.F., Sellier, M., Leclercq, R. Urine protein excretion and swimming events, 1991, Med. Sci. Sports Exerc. 23(7):831-835.
23. Kramer, B.K., Kernz, M., Ress, K.M., Pfohl, M., Muller, G.A., Schmullijng, R.M., Risler, T. Influence of Strenuous Exercise on Albumin Excretion, 1988, Clin. Chem. 34(12):2516-2518.
24. Poortmans, Jr., Vancalck, B. Renal glomerular and impairment during strenuous exercise in women, 1978, Eur J Clin. Invest., 8(3) 175-178.
25. Suzuki, M., Ikawa, S. The Mechanisms of exercise-induced proteinuria-relationship between urinary excretion of proteins and lactate after exhaustive exercise, 1991, Nippon Jinzo Gakkai Shi., 33(4):357-364.
26. Senturk, U.K., Kuru, O., Kocer, G., Gunduz, F. Biphasic pattern of exercise-induced proteinuria in sedentary and trained men, 2007, Nephron Physiol. 105(2):22-32.
27. De Paolo, E.F., Gatti, R., Lancerin, F., Cappellin E., Solda G., DePaolo C.B., Spinella P. Urinary insulin-like growth factor I in athletes before and after physical exercise and in sedentary subjects, 2002, Clin. Chim. Acta., 322:51-57.
ارائه بصورت پوستر در اولین کنگره ملی تربیت بدنی و علوم ورزشی ارسنجان.
جهت کسب اطلاعات بیشتر به وبسایت زیر مراجعه فرمائید